2012年3月23日 星期五

【技藝101】手工。紙



編輯 / 余榮宗、黃能揚、李江却台語文教基金會 陳豐惠 劉承賢


(師傅 林慶堂)

做差不多20年矣
Tsò tsha-put-to jī-tsa̍p nî--ah.

拄開始做的時,真困難
Tú khai-sí tsò ê sî, tsin khùn-lân.



(師傅 潘素珍)

三四十年就是仝一个動作按呢
Sann-sì-tsa̍p nî tō sī kāng tsi̍t ê tōng-tsok án-ne.

成就感就是愈做愈媠
Sîng-tsiū-kám tō sī jú tsò jú suí.


佇日本時代,南投埔里的氣候佮水質,
Tī Ji̍t-pún sî-tāi, Lâm-tâu Poo-lí ê khì-hāu kap tsuí-tsit,

吸引日本人設立製紙所,專門生產手工紙,
khip-ín Ji̍t-pún-lâng siat-li̍p tsè-tsuá-sóo, tsuan-bûn sing-sán tshiú-kang tsuá,

因為品質好,閣外銷去日本、韓國佮東南亞。
in-uī phín-tsit hó, koh guā-siau khì Ji̍t-pún, Hân-kok kap tang-lâm-a.

上興的時陣,差不多有50間製紙所,
siōng hing ê sî-tsūn, tsha-put-to ū gōo-tsa̍p king tsè-tsuá sóo,

需要真濟製紙人員。
su-iàu tsin-tsē tsè-tsuá jîn-uân.

所以才會出現有國校學生早起參加畢業典禮,
sóo-í tsiah ē tshut-hiān ū kok-hāu ha̍k-sing tsái-khí tsham-ka pit-gia̍p tián-lé,

才提著證書,下晡就去紙廠上班,
tsiah the̍h-tioh tsìng-su, e-poo tō khì tsuá-tshiúnn siōng-pan,

這款趣味的現象。
tsit khuán tshù-bī ê hiān-siōng.



(師傅 潘素珍)

早起畢業典禮,下晡就來上班,
Tsái-khí pit-gia̍p tián-lé, e-poo tō lâi siōng-pan,

就來學烘紙。
tō lâi o̍h hang-tsuá.

十三歲開始做紙,一部分一部分,
Tsa̍p-sann huè khai-sí tsò-tsuá, tsi̍t-pòo-hūn tsi̍t-pòo-hūn,

這嘛是愛靠經驗。
Tse mā-sī ài khò king-giām.


(師傅 林慶堂)

技術就是你欲篩紙欲篩偌厚,
Ki-su̍t tō sī lí beh thai tsuá beh thai luā kāu

彼就是愛靠師傅的經驗、眼力,欲厚欲薄。
He tō sī ài khò sai-hū ê king-giām, gán-li̍k, beh kāu beh po̍h.
 
紙廠內底,

Tsuá-tshiúnn lāi-té,

誠濟是食頭路食三四十冬的老師傅,
tsiânn-tsē sī tsia̍h-thâu-lōo tsia̍h sann-sì-tsa̍p tang ê lāu sai-hū,

無仝款的工序,流落來的,是無仝款的汗水。
bô kâng-khuán ê kang-sū, lâu–lo̍h-lâi-ê, sī bô kâng-khuán ê kuānn-tsuí.

真濟無仝款的汗水,才會當成就一張手工紙。
Tsin-tsē bô kâng-khuán ê kuānn-tsuí, tsiah ē-tàng sîng-tsiū tsi̍t tiunn tshiú-kang tsuá



(製紙工序)


「紙嘛有性命。」
Tsuá mā ū sènn-miā.

烘紙烘四十年的潘素珍,按呢共阮講。
Hang-tsuá hang sì-tsa̍p nî ê Phuann Sòo-tin, án-ne kā guán kóng.

看起來真簡單的動作,
Khuànn–khí-lâi tsin kán-tan ê tōng-tsok,

每一步攏愛用心投入,
muí tsi̍t pōo lóng ài iōng-sim tâu-ji̍p.

所以過程不止仔辛苦。
sóo-í kuè-thîng put-tsí-á sin-khóo.


(師傅 潘素珍)

燙著上嚴重,
Thǹg--tio̍h siōng giâm-tiōng

去看醫生,護士掠準我予人凌治
khì khuànn i-sing, hōo-sū lia̍h-tsún guá hōo lâng lîng-tī

欲報出去,我講毋是啦
beh pò--tshut-khì, guá kóng m̄-sī--la

若作穡,大腿就會烏青凝血
nā tsoh-sit, tuā-thuí tō ē oo-tshenn gîng-hueh

因為烘這款大張的,向頭前攏會燙著傷
in-uī hang tsit khuán tuā-tiunn--ê, hiòng-tsîng lóng ē thǹg tio̍h-siong.



看佇第二代頭家黃煥彰的眼內,
Khuànn tī tē-jī tāi thâu-ke N̂g Huàn-tsiong ê gán-lāi,

遮的老師傅攏是寶。
tsia-ê lāu sai-hū lóng sī pó

毋過產業漸漸落坐(tshē),
m̄-koh sán-gia̍p tsiām-tsiām lo̍h-tshē,

伊開始思考欲按怎轉型,
i khai-sí su-khó beh án-tsuánn tsuán-hîng

予師傅繼續有工課通做。
hōo sai-hū kè-siok ū khang-khuè thang tsò.


(紙廠頭家 黃煥彰)
阮真拍拚咧推動工藝紙的發展
Guán tsin phah-piànn teh thui-tōng kang-gē tsuá ê huat-tián

工藝紙就是毋通限制佇寫毛筆抑畫圖
kang-gē tsuá tō sī m̄-thang hān-tsè tī siá môo-pit ia̍h uē-tôo

應該愛有閣較闊的使用範圍
ing-kai ài ū koh-khah khuah ê sú-iōng huān-uî

可比講生活上的裝飾
khó-pí kóng sing-ua̍h siōng ê tsng-thānn

代替機械紙的作用
tāi-thè ki-hâi tsuá ê tsok-iōng


導覽或者是DIY,
Tshuā tō-lám hi̍k-tsiá sī Tí-ái-uai

紙廠轉型變做觀光工場,
tsuá-tshiúnn tsuán-hîng piàn-tsò kuan-kong kang-tiûnn

老師傅踮咧人陣頭前流汗拍拚,
lāu sai-hū tiàm-leh lâng-tīn thâu-tsîng lâu-kuānn phah-piànn

希望少年人有興趣,
hi-bāng sià-liân-lâng ū hìng-tshù

就準干焦一个嘛好。
tō tsún kan-ta tsi̍t ê mā hó

In咧期待紙的芳味,
In leh kî-thāi tsuá ê phang-bī

會當佇埔里這个小小的山城,繼續湠開。
ē-tàng tī Poo-lí tsit ê sió-sió ê suann-siânn, kè-siok thuànn--khui.


記者余榮宗南投採訪報導